Besuk yen wis ana kreta tanpa jaran
>>> Kelak jika sudah ada kereta tanpa kuda.
Tanah Jawa kalungan wesi
>>> Pulau Jawa berkalung besi.
Prahu mlaku ing dhuwur awang-awang
>>> Perahu berlayar di ruang angkasa.
Kali ilang kedhunge
>>> Sungai kehilangan bagian tengah yg dalam.
Pasar ilang kumandhang
>>> Pasar tidak lagi terdengar suara keramaiannya.
Iku tandha yen tekane jaman Jayabaya wis cedhak
>>> Itulah pertanda jaman Jayabaya telah mendekat.
Bumi saya suwe saya mengkeret
>>> Bumi semakin lama semakin mengerut.
Sekilan bumi dipajeki
>>> Setiap jengkal tanah dikenai pajak.
Jaran doyan mangan sambel
>>> Kuda suka makan sambal.
Wong wadon nganggo pakeyan lanang
>>> Orang perempuan berpakaian laki-laki.
Iku tandhane yen wong bakal nemoni wolak-waliking jaman
>>> Itu pertanda orang akan mengalami perubahan jaman.
Akeh janji ora ditetepi
>>> Banyak janji tidak ditepati.
Akeh wong wani nglanggar sumpahe dhewe
>>> Banyak orang berani melanggar sumpah sendiri.
Manungsa padha seneng nyalah
>>> Orang-orang saling lempar kesalahan.
Ora ngendahake hukum Allah
>>> Tak peduli akan hukum Allah.
Barang jahat diangkat-angkat
>>> Hal-hal yang jahat dijunjung tinggi.
Barang suci dibenci
>>> Yang suci dibenci.
Akeh manungsa mung ngutamakke dhuwit
>>> Banyak orang hanya mementingkan uang.
Lali kamanungsan
>>> Lupa rasa kemanusiaan.
Lali kabecikan
>>> Lupa hikmat kebaikan.
Lali sanak lali kadang
>>> Lupa sanak lupa saudara.
Akeh bapa lali anak
>>> Banyak ayah lupa anak.
Akeh anak wani nglawan ibu
>>> Banyak anak berani melawan ibu.
Nantang bapa
>>> Menantang ayah.
Sedulur padha cidra
>>> Saudara dan saudara saling khianat.
Kulawarga padha curiga
>>> Keluarga saling curiga.
Kanca dadi mungsuh
>>> Kawan menjadi lawan.
Akeh manungsa lali asale
>>> Banyak orang lupa asal-usulnya.
Ukuman Ratu ora adil
>>> Hukuman Raja tidak adil
Akeh pangkat sing jahat lan ganjil
>>> Banyak kedudukan yang menyengsarakan dan tidak sesuai.
Akeh kelakuan sing ganjil
>>> Banyak kelakuan yang tidak semestinya
Wong apik-apik padha kapencil
>>> Orang yang baik justru tersisihkan.
Akeh wong nyambut gawe apik-apik padha krasa isin
>>> Banyak orang yang melakukan hal-hal baik malah justru malu.
Luwih utama ngapusi
>>> Lebih mengutamakan menipu.
Wegah nyambut gawe
>>> Malas menunaikan pekerjaan.
Kepingin urip mewah
>>> Inginnya hidup mewah.
Ngumbar nafsu angkara murka, nggedhekake duraka
>>> Melepas nafsu angkara murka, memperbesar sifat durhaka.
Wong bener thenger-thenger
>>> Orang baik termangu-mangu.
Wong salah bungah
>>> Orang yang salah bergembira ria.
Wong apik ditampik-tampik
>>> Orang baik ditolak-tolak.
Wong jahat munggah pangkat
>>> Orang jahat naik jabatan.
Wong agung kasinggung
>>> Orang yang mulia dilecehkan
Wong ala kapuja
>>> Orang jahat dipuja-puja.
Wong wadon ilang kawirangane
>>> Orang perempuan hilang rasa malunya.
Wong lanang ilang kaprawirane
>>> Laki-laki hilang kegagahan / kewibawaannya
Akeh wong lanang ora duwe bojo
>>> Banyak laki-laki tidak punya istri.
Akeh wong wadon ora setya marang bojone
>>> Banyak perempuan tidak setia kepada suaminya.
Akeh ibu padha ngedol anake
>>> Banyak ibu yang menjual anaknya.
Akeh wong wadon ngedol awake
>>> Banyak perempuan menjual dirinya.
Akeh wong ijol bebojo
>>> Banyak orang bertukar pasangan.
Wong wadon nunggang jaran
>>> Orang perempuan menunggang kuda.
Wong lanang linggih plangki
>>> Orang laki-laki duduk di tandu.
Randha seuang loro
>>> Janda seuang dapat dua (seuang kira-kira 8,5 sen).
Prawan seaga lima
>>> perawan seaga dapat lima. (seaga kira-kira 2 sen)
Dhudha pincang laku sembilan uang
>>> Duda pincang laku sembilan uang. (sembilan uang kira-kira 75 sen)
Akeh wong ngedol ngelmu
>>> Banyak orang menjual ilmu/pengetahuan.
Akeh wong ngaku-aku
>>> Banyak orang menonjolkan diri.
Njabane putih njerone dhadhu
>>> Di luarnya putih dalamnya jingga.
Ngakune suci, nanging sucine palsu
>>> Mengakunya suci, tapi kesuciannya palsu belaka.
Akeh bujuk akeh lojo
>>> Banyak tipuan banyak muslihat.
Akeh udan salah mangsa
>>> Banyak hujan tidak pada musimnya.
Akeh prawan tuwa
>>> Banyak perawan tua.
Akeh randha nglairake anak
>>> Banyak janda melahirkan bayi.
Akeh jabang bayi lahir nggoleki bapakne
>>> Banyak bayi lahir mencari bapaknya.
Agama akeh sing nantang
>>> Agama banyak yang menentang.
Prikamanungsan saya ilang
>>> Perikemanusiaan makin hilang.
Omah suci dibenci
>>> Rumah suci dibenci.
Omah ala saya dipuja
>>> Rumah maksiat makin dipuja.
Wong wadon lacur ing ngendi-endi
>>> Orang perempuan menjual diri di mana-mana.
Akeh laknat
>>> Banyak kutukan
Akeh pengkianat
>>> Banyak pengkhianat.
Anak mangan bapak
>>> Anak makan bapak.
Sedulur mangan sedulur
>>> Saudara makan saudara.
Kanca dadi mungsuh
>>> Kawan menjadi lawan.
Guru disatru
>>> Guru dimusuhi.
Tangga padha curiga
>>> Tetangga saling curiga.
Kana-kene saya angkara murka
>>> Di mana-mana angkara murka makin menjadi-jadi.
Sing weruh kebubuhan
>>> Yang tahu terkena beban.
Sing ora weruh ketutuh
>>> Yang tak tahu disalahkan.
Besuk yen ana peperangan
>>> Kelak jika terjadi perang.
Teka saka wetan, kulon, kidul lan lor
>>> Datang dari timur, barat, selatan, dan utara.
Akeh wong becik saya sengsara
>>> Banyak orang baik makin sengsara.
Wong jahat saya seneng
>>> Orang jahat makin senang.
Wektu iku akeh dhandhang diunekake kuntul
>>> Ketika itu banyak burung gagak dibilang bangau.
Wong salah dianggep bener
>>> Orang salah dianggap benar.
Pengkhianat nikmat
>>> Pengkhianat nikmat.
Durjana saya sempurna
>>> Durjana semakin sempurna.
Wong jahat munggah pangkat
>>> Orang jahat naik pangkat.
wong lugu kebelenggu
>>> orang yang lugu terbelenggu.
Wong mulya dikunjara
>>> orang yang mulia dipenjara.
Sing curang garang
>>> yang curang beringas.
Sing jujur kojur
>>> yang jujur sengsara.
Pedagang akeh sing keplarang
>>> pedagang banyak yang terpuruk.
Wong main akeh sing ndadi
>>> orang berjudi banyak yang tergila-gila.
Akeh barang haram
>>> banyak barang haram.
Akeh anak haram
>>> banyak anak haram.
Wong wadon nglamar wong lanang
>>> orang perempuan melamar orang laki-laki.
Wong lanang ngasorake drajate dhewe
>>> laki-laki merendahkan martabatnya sendiri.
Akeh barang-barang mlebu luang
>>> banyak barang terbuang-buang.
Akeh wong kaliren lan wuda
>>> banyak orang kelaparan dan telanjang.
Wong tuku ngglenik sing dodol
>>> orang belanja membujuk yang menjual.
Sing dodol akal okol
>>> yang menjual bermain siasat.
Wong golek pangan kaya gabah diinteri
>>> orang mencari makan seperti memilah-milah gabah.
Sing kebat kliwat
>>> yang tangkas kelewatan.
Sing telah sambat
>>> yang terlanjur mengeluh.
Sing gedhe kesasar
>>> yang besar tersesat.
Sing cilik kepleset
>>> yang kecil terpeleset.
Sing anggak ketunggak
>>> yang congkak terbentur.
Sing wedi mati
>>> yang takut mati.
Sing nekat mbrekat
>>> yang nekat mendapat berkat.
Sing jerih ketindhih
>>> yang takut tertindih
sing ngawur makmur
>>> yang ngawur makmur
sing ngati-ati ngrintih
>>> yang berhati-hati merintih.
Sing ngedan keduman
>>> yang main gila menerima bagian.
Sing waras nggagas
>>> yang sehat memutar pikiran.
Wong tani ditaleni
>>> orang tani diikat.
Wong dora ura-ura
>>> orang yang curang menyanyi-nyanyi
ratu ora netepi janji, musna panguwasane
>>> raja tidak menepati janji, hilang kekuasaannya.
Bupati dadi rakyat
>>> bupati menjadi rakyat.
Wong cilik dadi priyayi
>>> orang kecil jadi bangsawan.
Sing mendele dadi gedhe
>>> yang curang jadi besar. (mendele juga berarti diam tidak mengerjakan pekerjaannya)
sing jujur kojur
>>> yang jujur celaka.
Akeh omah ing ndhuwur jaran
>>> banyak rumah di atas kuda.
Wong mangan wong
>>> orang makan orang lain.
Anak lali bapak
>>> anak lupa bapaknya.
Wong tuwa lali tuwane
>>> orang tua lupa ketuaan mereka.
Pedagang adol barang saya laris
>>> pedagang menjual barang makin laris.
Bandhane saya ludhes
>>> harta bendanya makin habis.
Akeh wong mati kaliren ing sisihe pangan
>>> banyak orang mati kelaparan di samping makanan.
Akeh wong nyekel bandha nanging uripe sangsara
>>> banyak orang memiliki harta benda tapi hidupnya sengsara.
Sing edan bisa dandan
>>> yang gila bisa bersolek.
Sing bengkong bisa nggalang gedhong
>>> yang bengkok bisa membangun istana/rumah mewah.
Wong waras lan adil uripe nggrantes lan kepencil
>>> orang yang waras dan adil hidup merana dan tersisih.
Ana peperangan ing njero
>>> terjadi perang di dalam,
timbul amarga para pangkat akeh sing padha salah paham
>>> terjadi karena para pejabat banyak yang saling salah paham.
Durjana saya ngambra-ambra
>>> kejahatan semakin merajalela.
Penjahat saya tambah
>>> penjahat makin bertambah banyak.
Wong apik saya sengsara
>>> orang baik makin sengsara.
Akeh wong mati jalaran saka peperangan
>>> banyak orang mati dikarenakan peperangan,
kebingungan lan kobongan
>>> kebingungan dan kebakaran.
Wong bener saya thenger-thenger
>>> orang yang benar makin tertegun.
Wong salah saya bungah-bungah
>>> orang salah makin bersorak sorai.
Akeh bandha musna ora karuan lungane
>>> banyak harta benda musnah entah ke mana,
akeh pangkat lan drajat pada minggat ora karuan sababe
>>> banyak jabatan dan martabat lenyap tidak jelas sebabnya.
Akeh barang-barang haram, akeh bocah haram
>>> banyak barang haram, banyak anak haram.
Bejane sing lali, bejane sing eling
>>> beruntunglah yang lupa, beruntunglah yang sadar/ingat.
Nanging sauntung-untunge sing lali
>>> tapi betapapun beruntung orang yang lupa.
Isih untung sing waspada
>>> masih lebih beruntung orang yang waspada.
Angkara murka saya ndadi
>>> angkara murka semakin menjadi-jadi.
Kana-kene saya bingung
>>> di sana-sini makin bingung.
Pedagang akeh alangane
>>> pedagang banyak rintangannya.
Akeh buruh nantang juragan
>>> banyak buruh melawan majikan.
Juragan dadi umpan
>>> majikan menjadi umpan.
Sing suwarane seru oleh pengaruh
>>> yang bersuara keras mendapat pengaruh.
Wong pinter diingar-ingar
>>> orang pandai diputar-putar (dibingungkan).
Wong ala diuja
>>> orang jahat dimanjakan.
Wong ngerti mangan ati
>>> orang yang mengerti makan hati. (resah di hati)
bandha dadi memala
>>> harta benda menjadi biang masalah
pangkat dadi pemikat
>>> jabatan menjadi pemukau.
Sing sawenang-wenang rumangsa menang
>>> yang sewenang-wenang merasa menang
sing ngalah rumangsa kabeh salah
>>> yang mengalah merasa serba salah.
Ana bupati saka wong sing asor imane
>>> ada bupati/pemimpin dari orang yang rendah imannya.
Patihe kepala judhi
>>> menterinya bandar judi.
Wong sing atine suci dibenci
>>> orang yang hatinya suci dibenci
wong sing jahat lan pinter jilat saya derajat
>>> orang yang jahat dan pandai menjilat makin kuasa.
Pemerasan saya ndadra
>>> pemerasan semakin merajalela.
Maling lungguh wetenge mblenduk
>>> pencuri duduk perutnya gendut.
Pitik angrem saduwure pikulan
>>> ayam mengeram di atas pikulan.
Maling wani nantang sing duwe omah
>>> pencuri berani menantang yang punya rumah.
Begal pada ndhuga
l>>> penyamun semakin kurang ajar.
Rampok padha keplok-keplok
>>> perampok semua bertepuk tangan / bersorak-sorai.
Wong momong mitenah sing diemong
>>> orang yang mengasuh memfitnah yang diasuh.
Wong jaga nyolong sing dijaga
>>> orang yang menjaga mencuri yang dijaga.
Wong njamin njaluk dijamin
>>> orang yang menjamin minta dijamin.
Akeh wong mendem donga
>>> banyak orang mabuk doa.
Kana-kene rebutan unggul
>>> di mana-mana berebut kemenangan.
Angkara murka ngombro-ombro
>>> angkara murka menjadi-jadi.
Agama ditantang
>>> agama ditantang.
Akeh wong angkara murka
>>> banyak orang angkara (bertindak) murka.
Nggedhekake duraka
>>> membesar-besarkan durhaka.
Ukum agama dilanggar
>>> hukum agama dilanggar.
Prikamanungsan di-iles-iles
>>> perikemanusiaan diinjak-injak.
Kasusilan ditinggal
>>> tata susila ditinggal / diabaikan
akeh wong edan, jahat lan kelangan akal budi
>>> banyak orang gila, jahat dan kehilangan akal budi.
Wong cilik akeh sing kepencil
>>> orang kecil banyak yang terpojok.
Amarga dadi korbane si jahat sing jajil
>>> karena menjadi korbannya si jahat yang laknat.
Banjur ana ratu duwe pengaruh lan duwe prajurit
>>> lalu muncul raja yang punya pengaruh dan punya berprajurit.
Lan duwe prajurit
>>> dan punya prajurit.
Negarane ambane saprawolon
>>> negaranya selebar seperdelapan dunia.
Tukang mangan suap saya ndadra
>>> tukang makan uang suap semakin merajalela.
Wong jahat ditampa
>>> orang jahat diterima / disambut.
Wong suci dibenci
>>> orang suci dibenci.
Timah dianggep perak
>>> timah dianggap perak.
Emas diarani tembaga
>>> emas dibilang tembaga
dandang dikandakake kuntul
>>> gagak dilaporkan bangau.
Wong dosa sentosa
>>> orang berdosa sejahtera.
Wong cilik disalahake
>>> orang kecil dipersalahkan.
Wong nganggur kesungkur
>>> orang pengangguran tersungkur.
Wong sregep krungkep
>>> orang rajin terjerembab. (krungkep juga bisa berarti tengkurap)
wong nyengit kesengit
>>> orang busuk hati dibenci.
Buruh mangluh
>>> buruh disakiti. (mangluh bisa juga berarti menangis, bisa juga berarti mengeluh)
wong sugih krasa wedi
>>> orang kaya merasa takut.
Wong wedi dadi priyayi
>>> orang takut jadi bangsawan.
Senenge wong jahat
>>> senangnya orang jahat.
Susahe wong cilik
>>> susahnya orang kecil.
Akeh wong dakwa dinakwa
>>> banyak orang saling menuduh.
Tindake manungsa saya kuciwa
>>> ulah manusia makin tercela.
Ratu karo ratu pada rembugan negara endi sing dipilih lan disenengi
>>> raja-raja sibuk berunding negeri mana yang dipilih dan disukai.
Wong jawa kari separo
>>> orang jawa tinggal separuh.
Landa-cina kari sejodho
>>> belanda-cina tinggal sepasang.
Akeh wong ijir, akeh wong cethil
>>> banyak orang kikir / penuh perhitungan, banyak orang pelit.
Sing eman ora keduman
>>> yang hemat tidak mendapat bagian.
Sing keduman ora eman
>>> yang mendapat bagian tidak berhemat.
Akeh wong mbambung
>>> banyak orang hidup miskin / mengemis.
Akeh wong limbung
>>> banyak orang melayang. (tidak berkeyakinan)
selot-selote mbesuk wolak-waliking jaman teka
>>> lambat-laun kelak perubahan jaman akan datang.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar